جلسه: ۶

مذاكرات دارالشوراى ملى شنبه ۱۴ شوال ۱۳۲۴

ابتداء انعقاد مجلس در خصوص اعلانی كه معاندین مجلس منتشر نموده‌اند مذاكرات به میان آمد حاجى شیخ على از ارسال مراسله به صدارت عظمى كه روز پنجشنبه نوشته شده بود استفسار كرد آمیرزامحسن فرستاده شدن مراسله و رفتن مدیر مطبعه ترقى را نزد آقایان و مطالبى كه در عدم مسئولیت و تقصیر خود اظهار كرده بود اظهار داشت (مضمون نطق سعدالدوله در این موقع این بود) كه لازم است مطبعه ها و روزنامه ها آزاد باشند لحن باید در مقابل این آزادى دیوانخانه عدلیه تأسیس و قواعد و شروطى در این موضوع معین شده باشد كه هر كس نتواند به میل نفس هر چه بخواهد بنویسد و طبع نموده منتشر سازد و اگر مطلبى كه موجب هتك شرف ناموس كسى باشد طبع و نشر نشود شخص منهتك به موجب آن قواعد حق داشته باشد نویسنده و صاحب مطبعه را مورد مسئولیت و مؤاخذه و طرف ادعا قرار دهد (در خصوص نظام‌نامه اساسى و مطالبه آن مذاكرات شد).

سعدالدوله استفسار نمود كه آیا به آنچه از طرف صدارت عظمى در این خصوص نوشته و اظهار شده است اكتفا می‌توان كرد یا نه رئیس عدم كفایت آن را اظهار داشت.

سعدالدوله : تمام مردم به من و صنیع‌الدوله تعرض نموده می‌گویند كه شما ملاحظه نموده و بطوریكه لازم است نطق نمی‌كنید لكن من ابداً ملاحظه و باكى ندارم ولى می‌گویم با این كه ما هنوز نظام‌نامه نداریم نمی‌توانیم چیزى بگوییم. آنچه تاكنون گفته‌ایم چه اثرى بخشیده در این صورت خوب است مادامی كه نظام‌نامه ما نیامده تا به ما نرسیده چند روز مجلس را مرخص فرمایند تا نظام‌نامه داده شود. دیگر این كه حكام ولایات براى تصرفات مالكانه كه در امر حكومت ها می‌كنند و خیالات مستبدانه كه در نظر دارند میل به پیشرفت عمل انتخاب وكلا ندارند و در این مورد مسامحه می‌كنند. در این خصوص عریضه‌اى مشتمل بر استدعاى ارسال نظام‌نامه مجلس و اظهار احتمال اختلال در امر مجلس به واسطه تأخیر و تعویق فرستادن آن و اظهار دلتنگى از بعضى وزراء به شاه عرض شد و مراسله‌اى هم به صدارت نوشته شد كه عریضه مذكور به رسالت چند نفر از وكلا به حضور برسد.

صدیق حضرت- تقدیم این عریضه را به واسطه تطویل آن با كسالت مزاج مبارك همایونى صلاح ندانست.

وثوق‌الدوله- مطالبه و استعلام راى عموم مجلس را در ارسال و عدم ارسال آن خواستار شد.

حاجى امین‌الضرب- دیشب در اداره صدارت عظمى امر نظام‌نامه مطرح شده و محتمل است كه رئیس را طلب و احضار كنند بآلاخره اكثریت آراء بر این شد كه عریضه‌اى به طور اختصار به حضور همایونى تقدیم شود در خصوص مراسله صدارت عظمى سعدالدوله رأى داد كه باید این مراسله متضمن دو جمله باشد. یكى مطالبه تعیین تكلیف و یكى اظهار مجهولیت طرف مذاكرات و خطابات مجلس.

معین التجار- هم در موضوع تعیین تكلیف اظهار اتحاد رأى و هم عقیدگى نموده گفت در صورتی كه ماه ها بلاتكلیف باشیم و حدود و حقوق ما مجهول باشد نتیجه اجتماع را چه خواهد بود.

مخبرالملك- در موضوع مطالبه و درخواست ورود وزراء اظهار مخالفت رأى نموده گفت از طرف مجلس نباید مطالبه احضار وزراء به مجلس بشود بلكه در موقع لزوم و اجتماع وزارتخانه ها خود وزراء باید به مجلس حاضر شوند.

مسئله بانك ملى موضوع مذاكره شد

مضمون نطق سعدالدوله در این موضوع این بود كه قاطبه مردم در امر استقراض داخلى و تشكیل بانك ملى ادعاى همراهى و سعادت میكردند معلوم می‌شود تماماً الفاظ بى معنى بوده است زیرا با این كه چند روز است اعلان بانك منتشر شد و محل فروش بلیط هاى آن معلوم شده است هنوز ده نفر نرفته و از بلیط هاى آن نخریده‌اند در صورتی كه فقط وكلاى مجلس مى توانند از خود و كسان خود بیشتر از یك كرور بلیط خریدارى نموده و وجه آن را كارسازى نمایند. چرا كسان خود و تمام مردم را ترغیب به همراهى و همدستى در این موضوع نمی‌كنید و با این كه صداى این مجلس به تمام روى زمین و تمام دول رسید و همه متوجه به این مجلس و منتظر مشاهده آثار و نتایج آن هستند چرا به واسطه عدم اقدام موجبات توهین آن را در انظار فراهم می‌كنید.

من به بعضى از بانك‌هاى خارجه رفته‌ام طورى ترتیبات آن منظم و معتبر و اعضاء آن محترمند كه شركت در این بانك‌ها اسباب افتخار است و من وقتی كه امور تأسیس بانك مرتب و شروع به تشكیل آن شد علاوه بر آنچه داده‌ام تمام مطالبات و نقدى خود را جمع آورى نموده در این بانك خواهم گذارد.

از ترتیب اطمینان بانك مذاكره شده جمعى عنوان كردند كه باید مردم را مطمئن نموده و معلوم داشت كه مایه اطمینان مردم چیست همه مردم پس از تحصیل اطمینان همراهى و اقدام خواهند كرد.

مخبرالملك- هیچ اطمینانى بالاتر از اقدام و مداخله مجلس در این امر نیست.

سعدالدوله- اظهار كردند كه فى‌الواقع من از این گفتگوها و اظهارات خجالت می‌كشم همین مردم بودند كه چند روز قبل در همراهى و اقدام در این موضوع از جان و مال می‌گذشتند و می‌گفتند كه مجاناً و بلاعوض كمك و امداد نموده و پول می‌دهیم حالا چه شده كه منتظر تحصیل اطمینان هستند و هیچ اثرى از اقدامات آنها ظاهر نمی‌شود كدام اطمینان بهتر و بالاتر از این است كه خود اشخاصى كه براى تحویلدارى معین شده‌اند و قیمت بلیط‌ ها نزد آنها جمع می‌شود هر یك در این بانك مبلغ گزاف شركت دارند و صاحب تمول و ثروت كافى هستند.

من شخصاً یك پارچه ملك مالك هستند با این كه در مقابل قروض من بیع شرط است براى فروش و دادن اضافه قیمت آن از فروش سابقه خودم به این بانك حاضرم (پس از اختتام این خطابه تمام مستمعین تماشاچى تحسین و تمجید و ترحیب نموداند).

میرزامحمود- بهتر است كه اعلان شود كه وجه موجودى از بابت حقوق قشونى پرداخته می‌شود.

محقق الدوله- لازم است آقایان علما خاصه مؤسسین مجلس در اوقات معینه روى منابر مردم را ترغیب و تحویض و تهییج و تحریك به همراهى در تشكیل بانك نمایند و بهتر این است كه معارضین این امر از اقدامات بى نتیجه خود دست بكشند سپس در ماده اصلاح بودجه سنه آتیه عنوان مطلب كرد.

آقا میرزا محسن- سؤال كرد كه آیا اقدام در اصلاح بودجه از طرف مجلس بهتر است یا مطالبه اصلاح آن.

سعدالدوله- عقیده خود را در این موقع این طور اظهار داشت كه مطالبه و اظهار اصلاح این امر پس از تأسیس و ترتیب بانك مناسب تر است و پیشرفت نزدیك تر است جمعى این عقیده را تصویب كردند.

ویرایش : در قلمرو تاریخ

"کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی"

ادامه دارد