مشروح مذاکرات دوره اول مجلس شورای ملی(6)
مشروح مذاكرات مجلس ملى، دوره۱
جلسه: ۵
مذاكرات مجلس پنجشنبه ۱۲ شوال ۱۳۲۴
مذاكرات در امور مختلفه و قرائت تلگرافات و لوایح و جواب آنها بوده است.
جواب تلگرافیكه از طرف صدارت عظمى در خصوص انتخاب مخابره شده بود مبنى بر اظهار تشكر و اظهار رضایت از حكومت از حیث مساعدت در تنزل قیمت و فراوانى ارزاق عمومى و استدعاى بذل مرحمت ملوكانه در حق حكومت از طرف اهالى كرمانشاه با تلگرافى كه از طرف علماء آنجا مخابره شده بود با لایحه جوابى كه از طرف صدارت عظمى رسیده بود قرائت شد.
تلگرافى از (ملایر) در جواب تلگراف صدارت عظمى مبنى بر استفسار از كیفیت انتخاب و عده وكلا مخابره شده بود.
تلگرافى نیز از (یزد) به همان مضمون مخابره شده بود.
همچنین تلگرافى از (كردستان) در استفسار از كیفیت مداخله آراء در انتخاب و وضع مصارف مسافرت وكلا مخابره شده بود.
تلگرافى نیز از (كرمان) مشعر بر اخبار از انعقاد انجمن انتخاب و قرائت نظامنامه و مطالبه یك هزار جلد نظامنامه براى انتشار مخابره شده بود تلگرافات مذكور تماماً قرائت شده مكتبوب صدارت عظمى نیز كه در جواب مكتوب علماء در خصوص مطالبه نظامنامه اساسى نوشته بود قرائت شده مضمون مكتوب مزبور از این قرار بود.
كه (علماء گمان میكنند كه علت تعویق و تأخیر فرستادن نظامنامه مماطله وزراست و حال آن كه فقط كسالت مزاج مبارك همایونى تاكنون مانع از توشیح آن به صحه همایونى و ارسال به مجلس شده) بعضى از وكلا در این موقع اظهار كردند كه اصرار در مطالبه نظامنامه فقط براى این است كه تا نظامنامه بدست نباشد حدود و حقوق مجلس معین نیست و امورات منظم نخواهد شد. اعلان تأسیس بانك ملى ایران كه مشعر بر مختصرى از اعلان اساس مقدس و مؤسسین محترم آن بود قرائت شد.
بسمه تعالى
اعلان تأسیس بانك ملى ایران
امروز كه دوره ترقى و سعادت به طرف ایران رو نهاده و اول قدمى است كه به استقبال آن با جان و مال اهالى برداشتهاند و در تدارك و تهیه این امر محترم از بذل جان و مال مضایقه ندارند و براى انتظام این نیت مقدس اولیاى دولت محتاج بوجه معتدبه بودند و گفتگویى با دولتین متجابتین انگلیس و روس نموده بودند كه از آنها استقراض نمایند دولتین معزى الیهما نیز حاضر شده بودند كه به قدر لزوم كار گشائى نمایند از طرف قرین الشرف مقدس بندگان اعلیحضرت اقدس شاهنشاه ارواح العالمین فداء مسئله را رجوع و اخطار به مجلس شوراى ملى فرمودند.
اهل مجلس محض پاس حقوق شاهانه و حفظ شئونات ملتى و ملاحظات خیرخواهانه دولت و ملت قرض از خارجه را تصویب ننمودند عموم اهالى غیرت مند وطن پرست كه خداى حافظ و ناصرشان باد حتى مخدرات محترمه در مجالس و مساجد و منابر به صدا درآمدند كه این وجه را ولو این كه این كه مجاناً باشد و بلاعوض خودمان حاضریم كه به دولت داده و از خارجه استقراض نشود.
لهذا اعضاء مجلس شوراى ملى چنین صلاح دانسته كه بانكى موسوم به بانك ملى تأسیس شود كه عموم اهالى ایران در آن بانك شركت داشته باشدند هر كس به قدر قوه و همت وطن پرستى خود وجهى به عنوان سرمایه شراكتى در این بانك بگذارد قبض و سهام دریافت دارد كه بانك با این سرمایه داد و ستد نماید حالاً و مالاً رفع حوائج دولت و ملت را بنماید.
مراتب به توسط حضرت مستطاب اجل اشرف آقاى صدر اعظم مدظله العالى به عرض خاك پاى مهر اعتلاى مقدس شاهانه ارواحنا فداء رسیده تأسیس این بانك را امر و اجازه فرمودند لهذا جمعى از وزراء عظام و رجال محترم و تجار با یكدیگر همراهى و اتخاذ نموده و تشكیل این بانك را در صدد برآمدند و فعلاً سرمایه این بانك را در مبلغ سى كرور تومان معین نمودند كه بعد ها لدى الاقتضاء به یك صد كرور تومان بالغ خواهد شد تعداد مؤسس این بانك یك صد نفر است كه این یك صد نفر هر كدام از پنج هزار تومان الى پنجاه هزار تومان وجه سرمایه تأسیس داده و خواهند داد ولى عموم اهالى غیرتمند ایران از تمام ممالك محروسه مجاز و مختار است كه در این بانك ملى به قدر قوه خود از ۵ تومان الى هر میزانى كه بخواهد وجه داده شركت نماید قبض و اسهام دریافت داشته و خیر دنیا و آخرتى را براى خود تحصیل نماید چون تا موقع نوشتن قوانین ضمیمه و شرایط آن مدتى لازم است كه از روى بصیرت و صحت و اعتبار موافق ترتیبات بانكهاى ملى متمدنه ترتیبات اساس بانك فراهم شود و مبلغى عمده فعلاً بر حسب ضرورت و لزوم براى مخارج فوقالعاده دولتى كه تأخیر و تعویق آن ممكن نیست لازم است و عموم اهالى وطن دوست عجله در راه انداختن وجه و دفع احتیاج دولت از استقراض از خارجه داشتند. و خواهش نمودند اعلانى نوشته شود و چندین محل براى تحویل دادن وجوهات معین شود لهذا این اعلان انتشار داده شده كه هر یك از ابناء وطن عزیز كه مایل هستند در این بناى مقدس شریك و نام نیك خود را در صحنه روزگار باقى و ثابت بگذارند در ادارات مقرره ذیل وجه سرمایه اشتراكى خود را برده و تحویل دهند قبض موقتى كه طبع شده با امضاء و مهر صاحب اداره بگیرند و همان طور كه در قبوضات چاپ شده نوشته شده پس از آن كه اسهام بانك حاضر شود این قبوضات موقتى را به بانك ملى رد نموده ورقه اسهام دریافت خواهد داشت.
امتیازات راجع به این بانك كه از طرف دولت قوی شوكت مرحمت میشود با شرایط مقرره در قوانین اساسیه مندرج و اعلان خواهد گردید.
توضیح اسامى اشخاصی كه در این شركت وجه میدهند با میزان مبلغ در آخر هفته در روزنامه جات طبع و نشر خواهد شد تجار محترم دارالخلاقه به توسط تلگراف حضورى تأسیس این بانك را به عموم تجار ولایات ممالك محروسه اطلاع دادهاند و آنها هم در شراكت حاضر شده و قبول نمودهاند كه اسامى خودشان را با وجه مالالشراكه معین نموده بنویسند.
اداراتى كه وجه باید تحویل شود.
حجره جناب حاجى امینالضرب.
حجره جناب حاجى محمداسمعیل آقا تبریزى.
حجره جناب حاجى باقرآقا صراف تبریزى.
حجره ارباب جمشید.
حجره طومانیانس.
اسامى بعضى از مؤسسین دولت خواه ملت دوست.
حضرت مستطاب اقدس والا آقاى نایبالسلطنه وزیر جنگ دامت شوكته العالى.
حضرت مستطاب اجل اشرف آقاى صدراعظم مدظله العالى.
جناب مستطاب اجل اكرم آقاى وزیر دربار.
جناب مستطاب اجل آقاى مشیرالملك
جناب مستطاب اجل آقاى سعدالدوله.
جناب مستطاب اجل آقاى موتمن الملك.
جناب مستطاب اجل آقاى وزیر افخم وزیر داخله.
جناب مستطاب اجل آقاى حاجى ناصرالسلطنه
جناب جلالتماب آقاى وزیر بقایا
جناب مستطاب اجل آقاى شیخ خزعل خان معزالسلطنه سردار ارفع.
جناب جلالتماب شیخ جاسب خان نصرةالملك.
جناب مستطاب اجل آقاى سعیدالسلطنه
جناب مستطاب اجل آقاى سردار منصور
جناب مستطاب اجل آقاى مدیرالملك
جناب مستطاب اجل آقاى محتشمالملك
جناب مستطاب اجل آقاى فخرالملك وزیر.
جناب مستطاب اجل آقاى تجارت
جناب مستطاب اجل آقاى صدقالسلطنه
جناب مستطاب اجل آقاى ناظمالدوله
جناب مستطاب اجل آقاى عمیدالسلطنه سردار امجد
جناب آقاى حاجى سید مرتضى آقا مرتضوى
جناب آقاى حاجى سید محمد.
جناب آقاى حاجى سید رضى گیلانى
جناب آقاى امینالتجار كردستانى
جناب آقاى حاجى امین دارالضرب
جناب آقاى معین التجار
جناب آقاى حاجى محمداسمعیل آقا تاجر تبریزى.
جناب آقاى محمدعلى شالفروش
جناب محمد ابراهیم ملك التجار اصفهان.
جناب عبدالرزاق تاجر اسكوئى
جناب حاج افتخار التجار.
جناب آقا میرزا محمد شفیح ملك التجار.
جناب حاجى محمدحسین كازرونى مقیم اصفهان.
جناب محمداسمعیل آقا قزوینى
جناب فرج آقا صراف تبریزى
جناب ربیع آقا تاجر تبریزى
جناب باقر آقا صراف تبریزى
جناب حاجى میرزا عباسقلى آقا تاجر تبریزى
جناب حاجى لطفعلى آقا صراف تبریزى معروف به اتحادیه
جناب حاجى محمدتقى تاجر شاهرودى
جناب حاجى میرزاعلى صراف اصفهانى
جناب حاجى علىاكبر آقا صراف تبریزى
جناب معاونالتجار دهدشتى
جناب حاجى مشیرالتجار محمره
جناب آقا محمدصادق دهدشتى
جناب آقاى حاجى میرزا احمد تاجر لارى شیرازى
جناب حاجى سید محمدحسن شبانكاره و اخوان در بوشهر
جناب حاجى میرزا حسن كاشانى معروف به شالفروش
جناب حاجى میرزا یعقوب آقا تاجر امینى قزوینى
جناب آقا محمد آقا كمپانى عراق
جناب آقا محسن آقا
جناب حسن آقا
عمده التجار ارباب جمشید تاجر فارسى
عمده التجار تومانیانس
تمام وكلا پس از قرائت اظهار مسرت و شادمانى و ثبات قدم در همراهى با این اساس مقدس نمودند.
معینالتجار اشخاصی كه استقراض در خارجه را تصویب نمیكردند و ما را تحریض بر تأسیس بانك و معاونت در رفع احتیاجات دولت به وسیله استقراض داخلى مینمودند و اظهار مساعدت آتیه خود را در این باب میكردند حالا وقت آن است كه اقوال خود را به صورت فعلیت درآورند و قوه و استعداد و تمكن خود را در پیش رفت این امر صرف كنند
حاضرین همگى اظهار همراهى و هم قدمى در این موضوع نمودند مكتوب صدارت عظمى كه در جواب لایحه مجلس مرقوم شده بود قرائت شد مضمون آن تقریبا این است كه:
مكتوب مجلس محترم كه در خصوص اصلاح امر خبازخانه و واگذاردن ترتیب و نظم آن به عهده كمپانى نوشته شده بود به عرض حضور مبارك همایونى رسانده پس از ملاحظه اظهار فرمودند. در صورتی كه آسایش و صلاح ملت و مملكت و اصلاح این امر منوط به واگذاردن آن به عهده كمپانى و مداخله و نظارت ملت در آن باشد البته لازم است كه قبول و اقدام شود، و همان طور كه مجلس مقرر داشته مقرر فرمودند ترتیب و نظم و تعهد این امر از روز جمعه به عهده كمپانى محول شود و مؤسسین این شركت حاضر شوند و ترتیب امور اساسى كمپانى و قرارنامه آن را معین نمایند.
لایحه مبنى بر سؤالاتى چند از طرف عموم طلاب به مجلس نوشته شده بود اولاً استفسار كرده بودند كه چرا از طرف مجلس مطالبه نظامنامه نمیشود.
ثانیاً چرا با این كه از طرف مجلس ترتیب و تعهد امر نان به مداخله و به مباشرت كمپانى تصویب شد از طرف دولت تجویز نكرده به حكومت محول داشتند.
ثالثاً مسئله تشكیك بانك ملى كه تمام افراد ملت و غالب اعیان مملكت در تأسیس آن اظهار همراهى كرده و حاضر و مستعد تأسیس آن شدهاند. چرا بعضى از وزراء دربار همراهى و اقدام نمیكنند و براى تشكیل آن حاضر و هم رأى و همراه نمیشوند.
حاجى سید نصرالله غالب موضوع مشاجرات مابین وزراء دولت و رؤساء ملت نزاع لفظى است و الا غالب بزرگان دولت در این موضوع اظهار همراهى كردند چنانچه حضرت والا شعاعالسلطنه حاضر شدهاند كه در تأسیس بانك ملى شركت كنند و كمك فرمایند.
در باب اعلانی كه در چند روز قبل از طرف معاندین و مفسدین نشر شده بود مذاكرات شد بعضى خواستند صورت آن اعلان را قرائت كنند، سایرین به واسطه عدم لیاقت آن منع كردند، بعضى از وكلا را عقیده این بود كه باید مرتكبین را بدست آورده و قبل از این كه این اعلان به سایر ولایات فرستاده و منتشر شود سیاست و تنبیه كافى نمود.
بعضى اظهار داشتند كه مطبعهای كه متصدى طبع آن شده و وزارت انطباعات مسئول آن هستند بآلاخره به موجب اكثریت آراء شرحى به صدارت عظمى نوشته شد كه از وزارت انطباعات استنطاق بشود كه چرا این اعلان به طبع رسیده در صورتی كه وزارت انطباعات در سایر مطبوعات سخنى و دقت فوق العاده میكند چرا در این باب اطلاع حاصل نكرده یا منع و جلوگیرى ننموده است و لازم است كه مباشر و مرتكب این عمل معلوم و مؤاخذه شود. لایحه از طرف خباز ها نوشته شده بود كه در آن لایحه از خسارات خود در عمل خبازى اظهاراتى كرده بودند، پس از قرائت لایحه آنها و اختتام مجلس چند نفر از ریش سفیدان آنها را براى تحقیقات به اطاق دیگر خواستند جمعى از وكلا بالاجماع از ورود حاج عباسقلى نانواباشى وكیل صنف خبازها اظهار انزجار نموده و اظهار داشتند به جهت اغتشاشی كه در این چند روزه در عمل خبازخانه به واسطه اقدامات مشارالیه حاصل شده براى دخول مشارالیه در مجلس حاضر نیستیم و در صورت ورود مشارالیه ماها تماماً استعفا خواهیم داد.
ویرایش : در قلمرو تاریخ
ادامه دارد
"کتابخانه- موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی/مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی/جلسه ۵
