پاتوق اهل نظر

رساله حاضر تقریظی است که حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی برای کتاب مستدرک نهج البلاغه موسوم به مصباح البلاغة فی مشکاة الصیاغة مرحوم آیت‏‌الله حاج سید محمدحسن میرجهانی طباطبائی اصفهانی جرقویه‌ای محمد‌آبادی به تاریخ 23 ربیع الثانی سال 1388 نوشته‏‌اند در معرفی کتاب‏ها و رساله‏‌هایی که بیانات حضرت علی (ع) را گرد آورده‏ اند. این تقریظ به صورت رساله کوچکی در 11 برگ، در جلد 33 فهرست کتابخانه آیت‏الله مرعشی نجفی به شماره 13188 با عنوان «الرسالة المنیفة حول کلمات امیرالمؤمنین×» معرفی شده است.

مرحوم میرجهانی (1319ـ1413ق) ازشاگردان مرحوم حضرت آیت‏الله سیدحسین طباطبایی بروجردی و مرحوم آیت‏الله مرعشی نجفی بوده‏ اند که اواخر عمرشان را در تهران می‏گذراندند و هرگاه به قم می آمدند بعد از زیارت حضرت فاطمه معصومه حتما دیداری نیز با اساتید خود از جمله مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی داشته و همین طور که در این رساله مشاهده می‏شود ایشان نیز از او به نیکی یاد نموده‌اند.

از میرجهانی تالیفات زیادی به یادگار مانده که بعضی از آن‏ها چاپ شده است، همچنین کتابخانه بسیار نفیسی داشته ‏اند که به جز چندین هزار جلد کتب چاپی، افزون بر پانصد کتاب نفیس خطی نیز در آن وجود داشته است. از جمله تالیفات ایشان عبارت‏ اند از: روائح النسمات فی شرح دعای سمات، السبیکة البیضی و نوائب الدهور فی علائم الظهور...

***

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله علی ما انعم و علّم من البیان ما لم نعلم، و الصلوة و السلام علی اشرف البریّة و افصح من نطق بالضاد، سیّد الوجود و منبع الفیض والجود، مولانا ابی‌القاسم محمد و علی عترته البررة مصابیح الهدی، والمشاکی فی الدیاجی الحوالک.

و بعد، غیر خفیّ علی من القی السمع و هو شهید انّ من اعظم منن الباری سبحانه علی عباده هو البیان المعرب عمّا فی الجنان و کفی فی فضله ما اطری فی کتابه الکریم الذّی لا یأتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه.

و انّ من اجل مصادیق تلک النعمة العظیمة و الموهبة الکریمة و امنعها هو ما صیغ فی افادة المعارف و الالهیّات و الاحکام والاخلاقیّات و تهذیب النفوس و احیاء مواتها.

و من البدیهی الغیر المرتاب فیه، انّ ابا بجدة هذه الفُسحة، هو ربّ ارباب البلاغة، و کبش کتیبة الفصاحة، الهزار الصیّت بین لابتی العالم حلاّل معاضل العلوم ببیٰانه المصقع، و کشّاف الاستار عن المشاکل بکلامه الرائق، سید المظلومین و قدوة المضطهدین و المهضومین، غرّة المهاجرین و صفوة الهاشمییّن صارم الدین الحنیف و مصقوله، لسان الشرع الشریف و مقوله رجل الکتیبة و الکتاب و المحراب و الجراب، و الطعن و الضراب، رادّ المعضلات بالجواب الصواب، ابوتراب مجندل الاتراب منطیق الاسلام و متکلّمه، مولانا و مولی الکونین، ابی الحسنین و والد الریحانتین، امیر المؤمنین علی بن ابی طالب روحی لتراب نعله الفداء، فانّه سلام الله علیه فی هذا الشان امام لایشقّ غباره، و مقدامٌ لایلحق اثاره، بحر خضّم من ایّ طرف اتیت راعتک عظمته، و اذ هلک جبروته، قد ابهر الالباب و العقول بخطبه، و حیّر الانظار و الأفکار بأمالیه، أفصح بها عن اسرار الحکم و بدایع الکون، قد زینّت بنقلها طروس العلوم و زبر الفنون والاسفار.

فمن ثمّ توجّهت همم عدّة من ذوی الاقلام الرشیقة، و الیراعات الشائقة، الی جمع ما صحّ استناده الیه و ساغ الاعتماد علیه، فدوّنها بین الدفّتین ثلّة من فطاحل الاسلام و البحّاثین اهل النقد و التنقیب کالشریف الجلیل سیدّنا ابی القاسم عبدالعظیم الحسنی صاحب المشهد المتبرّک به فی بلیدة (ری) و کابی المنذر هشام بن محمد الکلبی النسّابه الثقة الشهیر و قد اوردت ترجمته فی المجلّد الاول من کتابی طبقات النسابین و کالثقة الامین صالح بن حماد الرازی وکالثقة ابی حنیفة القاضی نعمان المصری صاحب کتاب دعائم الاسلام و ابی عبدالله محمد بن سلامة القضاعی المغربی صاحب کتاب الشهاب و کالجلودی الثقة الورع و کالجاحظ و علی بن محمد اللیثی الواسطی و ابی موسی محمد بن ابی بکر احمد الاصبهانی الشهیر بابن المدینی والعلامه السید ابی الرضا فضل الله بن علی الحسنی الراوندی الکاشانی و قد الّفت فی ترجمته کتاب لمعة النور و الضیاء و طبع بحمده تعالی.

و ابنه العلاّمه السید عزالدین علی والعلاّمة البیهقی والعلامه الکیدری و العلامه شیخنا ابی علی الفضل بن الحسن الطبرسی و العلامة الشیخ عبدالواحد بن محمد الآمدی التمیمی و جمال الدین العلامه السید احمدبن طاوس الحسنی و اخیه جمال السالکین السید رضی الدین علی بن طاوس و العلامة الشیخ ابی العباس ابن فهد الحلّی و غیرهم من القدماء ممّن لا فسحة و لا مجال لذکره خوفا ایراث السأمة و الملل.

 و امّا المتأخّرون فقد شمّر الذیل جمّ غفیر و جمع کثیر الی تنسیق تلک الدرر منهم: العلاّمة المولی محمد مهدی المرندی الاصفهانی والعلاّمه السید علیخان الموسوی المشعشعی الحویزی و العلاّمة السید قوام الدین الحسینی القزوینی صاحب المنظومات العلّمیة الکثیرة و تلمیذه العلاّمة المولی محمد محسن بن محمد طاهر القزوینی صاحب کتاب العوامل فی النحو و ابنه العلاّمة المولی محمد کاظم بن محمد حسن القزوینی المدرّس فی المدرسة الالتفاتیّة من مدارس تلک البلدة الطیّبة و العلاّمه السید بهاءالدین محمد الحسینی المختاری النائینی و العلاّمة السید جمال الدین احمد الحسنی الکوکبانی الیمانی من اجلّة علماء الزیدیّة و العلاّمة المیرزا جمال الدین محمد القمی المشهدی والعلاّمة المیرزا کمال الدین الفسائی صاحب شرح الشافیة فی الصرف و العلاّمة
الآیة الباهرة الحاج الشیخ محمد الباقر البیرجندی من مشایخنا فی الروایة
و العلاّمة الآیة الزاهرة الشیخ ملاّ مهدی البنابی ثم الحائری صاحب کتاب شرح خطبة سیدتنّا الزهراء فی المسجد النبوی والعلامة الحجة الآیة الجلیلة الشیخ هادی بن العلامه الشیخ عباس آل کاشف الغطاء النجفی من اجلة مشایخنا فی الروایة و غیرهم ممّن لو سردنا اسمائهم لخرجنا من وضع هذه الرسالة المنیفة.

و لیعلم انّ اشهر من جمع کلمات مولی الموحّدین امامنا امیرالمؤمنین سلام الله علیه هو ادیب قریش و جمال الاسرة النبویّة درّة تیجان العلوییّن سیّدنا الشریف الرضی محمد بن الحسین الموسوی المتوفی سنه... فانّه جمع شطراً من خطب الامام و رسائله و کلماته فی مولّف اسماه بنهج البلاغة و لکن ما اورده لیس الاّ بعضٌ من کلٍّ، و قلٌّ من جلّ، و طلٌّ من وبل، کیف لا وقد جمعت من کلامه الّذی وقفت علیه فی کتب اخواننا المسلمین من الامامیّة و الاحناف و الشوافع و الحنابلة و الموالک و الزیود و الظاهریّة ما یزید علی نهج البلاغة اضعاف مضاعفه و من راجعه و قایسه معه یری الشریف کالمغترف من البحر القمقام بکفّه و المعترف بنقصان مجموعه عنه و ان بالغ فی وصفه، و لاغرو فی حق مولانا سید الموحّدین، بعد کونه هو الشارب من الینبوع النبوی، والفائض من جنبیه العلم حسب ما ادّته الینا الثقات من ائمة الحدیث فی الفریقین من قوله×: انّ بین جنبیّ لعلماً جمّاً و لو اصبت له حملة... الخبر.

و ممّن وفّقه المولی سبحانه فی زماننا هذا بالتقاط ما لم یذکره الشریف الرضی و لا الآمدی فی کتابیهما من الخطب و الرسائل، هو العلاّمة الجلیل برکة العصر و یمنه، صاحب الآثار النفیسة، والکتب النافعة، الورع التقی، ناشر اخبار الائمّة، و المجاهد فی سبیلها، حجة الاسلام و المسلمین زین الخطباء و المحدّثین، فضیلة الحاج السید محمدحسن الطباطبائی المیر جهانی الاصفهانی الجرقویه المحمّدآبادی فانّه دام مجده، وفاق سعده قد جمع من الکتب المعتمدة و الزبر المعتبرة ما لم یذاکره و ساعدتنی سواعد التوفیق بسرح اللحظ فی شطر منه، فرأیته کان الله له فی کلّ حال، قد اتعب نفسه النفیسة، و بذل جهده الجهید و وسعه البالغ الوسیع، فی اقتطاف تلک الازهار من ریاض الکتب، و استخراج هاتیک اللئالی الثمینة من بحار الاسفار، فما اجدر مجموعه بما سمّاه (مصباح البلاغة) و لاغرو فانّ کلام علیّ، علیّ الکلام فالمرجوّ من فضل الله عزّ شانه و بهر برهانه، ان یمدّ فی ایّام المولّف النبیل حتی یأتینا کلّ عام باضراب هذه الزواهر
و الجواهر، و ان یبقیه لنا ذخراً و کرامةً و شرفاً و مزیدا، والسلام علی من اتّبع الهدی، و اعرض و نآی بجانبه عن الهوی.

حرّره العبد الکئیب المعتور علیه الاحزان و الآلام، مقصوص الجناح و دامی القلب من ایدی الحسّاد، خادم علوم اهل البیت^ ابوالمعالی شهاب الدین الحسینی المرعشی النجفی فی اصیل یوم السبت لسبع بقین من ثانی الربیعین سنه 1388 لائذاً بمشهد الستّ کریمة آل الرسول الاکرم فاطمة المعصومة روحی لها الفداء ببلدة قم المشرّفه حرم الائمّة و عشّ آل محمد| حامداً مصلّیاً مسلّماً مستغفراً.

***

میراث شهاب شماره۶۸-۶۹

" کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی "