بازخوانی یک گزارش تاریخی
گزارش سازمان ملل متحد در باره توسعه انساني اعراب در سال ۲۰۰۲
هشدار روشنفكران عرب به اضمحلال خلاقيت در جوامع عربي
دراين گزارش تصريح شده كه به رغم آنكه درآمدهاي نفتي چشم انداز برخي كشورهاي عربي را متحول كرده است .منطقه كماكان ثروتمندتر از سطح توسعه يافتگي است . طي ۲۰سال گذشته ، رشد درآمد سرانه به سطحي بالاتر از منطقه ساب صحراي آفريقا كاهش داشته است. در كشورهاي عربي ، توليد در حال كاهش است . تحقيقات و توسعه ضعيف است ويا وجود ندارد و علوم و فن آوري راكد است. طبق گزارش توسعه انساني اعراب در سال،۲۰۰۲ روشنفكران ونخبگان از محيطي مي گريزند كه اگر سركوبگر سياسي و اجتماعي نباشد ، يك محيط خنثي و بي روح است.
گزارش صريح سازمان ملل متحد كه اخيراً توسط يك گروه از روشنفكران و نخبگان عرب تهيه شده، نسبت به نبود آزاديهاي سياسي ، سركوب زنان و انزوا از جهان عقايد كه منجر به اضمحلال خلاقيت در جوامع عربي مي شود، هشدار داده است .
دراين گزارش آمده است كه در سطح جهان، زنان عرب تقريباً از پيشرفت و ترقي محروم شده اند. نيمي از زنان عرب هنوز نمي توانند بخوانند يا بنويسند. در جهان عرب، نرخ مرگ ومير مادران دوبرابر اين نرخ در آمريكاي لاتين و چهاربرابر اين ميزان در جنوب شرقي آسياست. دراين گزارش چنين نتيجه گيري شده است : «متأسفانه، جهان عرب بطور گسترده اي خود را از خلاقيت وقوه مولد نيمي از شهروندانش محروم كرده است .»
يك تيم مشورتي از نخبگان و روشنفكران عربي در سطح جهان گردآوري شدند تا براين مطالعه تحقيقاتي نظارت داشته باشند. اين تيم شامل يك سعودي به نام توريه عبيد مديراجرايي صندوق جمعيت سازمان ملل ، مروات طلاوي يك ديپلمات مصري به عنوان رئيس شوراي اجتماعي واقتصادي غرب آسيا وكلويس مكسود رئيس مركز جنوب جهان در دانشگاه آمريكا در واشنگتن و نماينده اتحاديه عرب در سازمان ملل است . يك تيم متشكل از ۳۰نفر از نخبگان ومسؤولان در زمينه هاي مختلف از جمله جامعه شناس، اقتصاددان و كارشناسان فرهنگ عربي مقالات خود را ارائه كردند. سپس يك گروه مركزي از ميان اين نويسندگان كه عمدتاً از مناطق خاورميانه و اكثريت اعراب دركشورهاي آفريقايي هستند، اين گزارش را تكميل كردند. نادر فرغاني اقتصاددان متخصص نيروي كار و رئيس مركز المشكات (Almishkat) در مصر، به عنوان مسؤول يا سرگروه انتخاب شد. اين گزارش به سه زبان عربي ، انگليسي و فرانسوي منتشر شده است. زنان در تمامي مراحل تهيه و تدوين اين گزارش نقش داشته اند.
ريما خلف هنيدي رئيس دفتر منطقه اي عربي برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) و يكي از عوامل مؤثر در تهيه اين گزارش مي گويد: «برنامه ريزي براي تهيه اين گزارش سال پيش آغاز شد، زماني كه ما فكر مي كرديم كه مشكل توسعه در كشورهاي عربي جدي شده است، برخي علائم ترسناكي وجود داشتند كه مختص كشورهاي عربي بودند نه مناطق ديگر.» سپس حملات عليه آمريكا انجام شد واين گزارش بطور غيرمنتظره اي يك ارتباط جديد براي تبيين عصبانيت عربها عليه غرب ارائه مي كند.
خانم هنيدي مي گويد كه اين گزارش اولين گزارش توسعه انساني سازمان ملل است كه به يك منطقه واحد اختصاص دارد واز سوي روشنفكران ونخبگان عرب از طيفهاي مختلف تهيه شده، كساني كه ديگران را براي كاستي ها و نارسائيهاي فرهنگ عربي معاصر مورد شماتت قرار نمي دهند.
خانم هنيدي ، ۴۹ساله، معاون اسبق نخست وزير اردن كه مسؤوليت سياست اقتصادي اين تيم تحقيقاتي را عهده دار بوده مي گويد: «من از محققان و نويسندگان خواستم تابراين مسأله تمركز كنندو تصميم بگيرند كه چرا فرهنگ اعراب وچرا كشورهاي عربي عقب مانده اند؟» وي مي افزايد: «ديگران به كشورهاي عربي نگاه نمي كنند بلكه اين خود اعراب هستند كه براي خود تصميم مي گيرند.»
اين گزارش ، ۲۸۰ميليون نفر در ۲۲كشور عربي را تحت پوشش قرار مي دهد، گزارشي كه باني آن صندوق عربي براي توسعه اقتصادي واجتماعي است كه يك نهاد توسعه مالي است كه توسط اعضاي اتحاديه عرب پايه ريزي شده است. انتظار مي رود تا سال ۲۰۲۰ جمعيت اعراب به ۴۱۰ تا ۴۵۹ميليون نفر برسد.
ادامه اين مطلب تصريح دارد كه خصوصاً براي فلسطينيان، توسعه انساني تحت اشغال اسرائيل كاملاً غيرممكن است. خانم خلف هنيدي كه در كويت از والدين فلسطيني متولد شده معتقد است كه «علاوه براين، مخاصمه اعراب ـ اسرائيل خود يك دليل وبهانه اي براي تأخير در تحول دموكراتيك است » . وي در دانشگاه آمريكايي بيروت و دانشگاه دولتي پورتلند در اورگون تحصيل كرده وازاين دانشگاه دكتراي سيستم هاي علمي را كسب كرده است.
سازمان ملل مستقيماً نظامي گري و اثرات آن را بر رشد فكري واقتصادي اعراب موردنقد قرار نمي دهد، هرچندخانم هنيدي بطور ضمني اين عامل را با جو كم شكيباي اعراب مرتبط مي داند. عليرغم رشد جمعيت، در مجموع استانداردهاي زندگي در كشورهاي عربي بطور قابل ملاحظه اي پيشرفت داشته و طول عمر آنان از متوسط ۷۶سال در سطح جهان بيشتر شده است و سطح فقر فاقه (Abject Poverty) در پايين ترين سطح جهاني بوده وهزينه آموزش آنها بيش از كشورهاي درحال توسعه است ؛ ولي استفاده اعراب از شبكه جهاني اطلاعات (اينترنت) كم است و به نظر مي رسد كه فيلم سازي درحال كاهش است. محققين اين گزارش كمبود شديد نوشته ها و كتب جديد و كاهش كارهاي ترجمه از خارج را تشريح كرده اند بطوري كه «درتمامي جهان عرب حدوداً سالانه ۳۳۰كتاب ترجمه مي شود كه يك پنجم ميزان ترجمه در يونان است». دراين گزارش نتيجه گيري شده است كه «از زمان خلافت مأمون يا از هزار سال پيش تاكنون مجموع ترجمه كتب در كشورهاي عربي به ميزان ترجمه در اسپانيا به مدت يكسال است».
ليلا ابوسيف يك نويسنده مصري و مدير تئاتر كه تئاترش را در سال ۱۹۷۹ پس از نمايشي در تمسخر «پلي گامي » بستند، درمصاحبه اي شرايط موجود در جهان عرب را که زماني مركز هنر و علم بوده، تشريح كرد. وي كه به عنوان يك مسيحي در آمريكا زندگي مي كند گفته است كه درحال حاضر خلاقيت درميان اعراب از بين رفته است . خانم ابوسيف نويسنده ژورنال خاورميانه سفر يك زن به قلب جهان عرب (اسكريبنر ۱۹۹۰) مي گويد : «به دليل وجود برخي فشارها، كتابها ترجمه نمي شوند و ادبيات مذهبي بيشترين فروش را داراست.»
فؤاد عجمي رئيس بخش مطالعات خاورميانه دانشگاه جانزهاپكينز و نويسنده كتاب «رؤياي كاخ عربها: اديسه يك نسل » (نشر وينتاژ ۱۹۹۹) در مصاحبه اي مي گويد: «اين احساس فراگير وجود دارد كه جهان عرب هم از طريق متعصبان حكومتي وهم مذهبي سركوب مي شود. امروز اعراب احساس مي كنند كه تحت نظارتند. وي به كاهش آزاديهاي فكري درميان قدرت روبه افزايش بخشي از طبقه متوسط جامعه اشاره مي كند كه سواد دارند ولي چندان تحصيل كرده نيستند. اين گروه بي تفاوتي خود را به هرفرد بي روح، هركه مخالف است وهركه متفاوت است نشان مي دهد» عجمي مي گويد: «براي بسياري از روشنفكران عرب، هجرت تنها انتخاب است. امروز در جهان عرب نوستالژي عميقي ايجاد شده، درحالي كه جوامعي كه روبه جلو هستند و داراي حركت مثبتي هستند هرگز دچار نوستالژي نمي شوند». وي مي افزايد: «وراي همه اين مسائل، در زمينه سياست نيز هيچ تحركي وجود ندارد. حاكمان ، حتي آنها كه منتخب مردم هستند تا آخر عمر در قدرت مي مانند وسلسله و دودمان براي خود ايجاد مي كنند؛ مردم نمي دانند چگونه آنها را تغيير دهند يا اصلاح كنند».
منبع : نيويورك تايمز.دوم ژوييه۲۰۰۲
" روزنامه ایران-گزارش روز-