پاتوق اهل نظر

لائوتسه مي گويد: «رنج ببر، به كمال خواهي رسيد. بيمار شو و سالم خواهي شد. خالي شو و پرخواهي شد. ژنده پوش باش و نو پوش خواهي شد. كم داشته باش، و به دست خواهي آورد. اما زياد داشته باش و گيج خواهي شد. اين مطالب اگر چه در ظاهر تناقض گويي به نظر مي رسد امادر واقع، به نوعي بازگشت به اصل تائورا در بردارد كه درصورتي كه مورد توجه و تأكيد قرار گيرد كليه فعاليتها و روابط انساني را اصلاح خواهد كرد. نكته ديگر اينكه لائوتسه حوزه فعاليت و رفتارهاي انساني را در حد متعارف و اصولي مورد نظر دارد و برخلاف بسياري از علما افراط در كار را بدتر از انجام ندادن آن كار مي داند و درست برهمين اساس است كه دربحث عشق نيز از حوزه روابط انساني در سطح خرد فراتر مي رود و به تطابق انسان با نظام طبيعت مي پردازد. بنابراين اين تصور كه لائوتسه معتقد به نوعي بي تفاوتي اجتماعي است نمي تواند نظريه اي درست باشد. بلكه روحيه عشق ورزي و مردم گرايانه در وي در قالبي متفاوت از كنفوسيوس وبه شكل فضيلت سكوت مشخص مي شود. بنابراين لائوتسه اگر چه فضيلتهايي همچون انسان دوستي و پرهيزگاري را كه مورد تأكيد كنفوسيوس است، خوار مي شمارد. اما اين به آن مفهوم نيست كه لائوتسه بشر دوست محسوب نمي شود. بلكه به سبب زوال تائو در جامعه به زغم وي همه چيز تحت الشعاع قرار گرفته و تغييرات رويه اي و سطحي نمي توان جامعه را به صلح و خوشبختي برساند.
دوران چوها داراي ساختاري غير خردمندانه و قشربندي نادرست و رهبري نافرزانه داشته است و حق طلبي و مبارزه جويي لائوتسه به شكل عدم همكاري و درونگراني خود را نشان مي دهد. هدف او رسيدن به جامعه ايست كه در عصر طلايي چين حاكم بوده. لائوتسه معتقد بود كه به مدد خردمندي و تلاش رهروان راستين تائو مي توان جامعه فعلي را دگرگون ساخت. ساخت جامعه جديد به ناگزير بايستي فلاسفه شهودگرا را درراس رهبري داشته و تمدن قانوني را پي ريزي كند كه مبتني بر تائويسم است. بدين صورت افراد جامعه تائوئي از «خوراكشان خشنودند، از پوشاك خشنودند، درجامعه هايشان آرامش دارند و از سرنوشت مشتركشان شادند.
سرزمين هاي همسايه در كنار همند. چندانكه هريك شايد پارس سگان و بانگ خروسان آن ديگري را بشنوند.» اين وجوه فكري لائوتسه دست كم نشان دهنده اين امر است كه او را گرچه نه به عنوان نبي، بلكه به عنوان يك فيلسوف اخلاق و يك مرد راه حق و پژوهنده حقيقت بايد شناخت.
لائوتسه پس از آن پيام و رسالتش را ابلاغ كرد و نتيجه اي از آن نويد هرگز غضب ننموده وفقط براي آنها استغفار طلبيد.
«به آنهايي كه به من خوبي مي كنند ونيز آنهايي كه به من خوبي نمي كنند، با همه خوبم... آنهايي كه به من ارادت مي ورزند وآنهايي كه خلوصي به من ندارند... با همه آنها با خلوص رفتار مي كنم... آب را ببين چه آرام و نرم است، با وجود اين قوي ترين حربه نبرد است كه در هر چيزي نفوذ مي كند... اوبرآن بود كه بايستي دل خويش را از هواهاي نفساني و دنيوي پاك كرد و راه قلبي و فطري مبتني بر اصل خويش را دنبال نمود.
در غيراين صورت ظلم وجور و فساد همه جا را فرا خواهد گرفت و هيچكس به سرمنزل مقصود و سعادت نخواهد رسيد.
مهرداد ناظري
mehrdad_Nazery@yahoo. com

" روزنامه ایران-فرهنگ و اندیشه-