پاتوق اهل نظر

نوشته : احمد کسروی

نویسنده کتاب

این کتاب را به پیشاهنگان ایران ارمغان می نمایم

چاپ نخست : ۱۳۰۹

اگر بخانه شیر آمده ست شید رواست

بدانکه خانه شیداست شید بر گردون   ( قطران تبریزی )

بنام پاک آفریدگار

آغاز سخن

تا آنجا که ما می دانیم تاکنون کسی از ایرانیان یا از ایرانشناسان اروپا و آمریکا در باره شیر و خورشید و چگونگی پیدایش آن و اینکه از کی و چگونه نشان رسمی دولت ایران شده تحقیقی از روی دلیل و گواه ننموده من از هشت سال پیش توجه بدین موضوع داشته از یکسوی در کتابها بجستجو پرداخته از سوی دیگر بگرد آوردن سکه های کهنه که در این باره از ابزارهای کار است کوشیده ام و بیاری خدا به نتیجه های سودمندی رسیده ام که اینک برای آگاهی همه بر این صفحه ها می نگارم.

شیر و خورشید را ما از کودکی دیده و هر روز چند بار تماشا می کنیم و ازینرو شگفتی آن از دیده ما برخاسته لیکن هر گاه بیگانه هوشمندی ناگهان آنرا دیده و آگاهی یابد که نشان رسمی دولت ماست در شگفت اندر فرو می ماند : 

آن کدام شیر است که دم برانگیخته و شمشیر بدست گرفته خورشید رابر پشت می کشد؟!...آیا این شکل همچون شکلهای متولوجی یونان در نتیجه افسانه کهنه ای پیدا شده؟..یا فرزانه ای آن را بنام رمز و برای اشاره بپاره اندرزهای اجتماعی پدید آورده؟..یا چه مایه و بنیاد دیگری برای پیدایش خود دارد؟..پرسشهایی است که هر بیگانه هوشمند از دیدن شیر و خورشید ما از اندیشه خود گذرانیده و هر گاه بر یکتن ایرانی برخورد ازو نیز می پرسد-او چه داند که حقیقت کار بر خود ایرانیان هم پوشیده است.

--------------   

این عادت همه جا در مردم هست که چون پی به حقیقت چیزی نبردند دست بدامن افسانه و پندار می زنند.در پیش ایرانیان از اینگونه موضوعها فراوان است که چون راه بحقیقت آنها نیافته اند برای هر کدام افسانه ای ساخته اند.در باره شیر و خورشید هم این سخن بر سر زبانهاست که شیر نشان ارمنیان و خورشید نشان ایرانیان بوده.شاه عباس بزرگ صفوی استقلال ارمنستان را برانداخته و بیادگار این فیروزی خورشید را بر پشت شیر نشانده و این نقش را پدید آورده است.

نزد هر کسی که سخن از شیر و خورشید گوییم چه دانا و چه کانا چه مسلمان و چه ارمنی بیدرنگ این افسانه را می سراید بلکه برخی ارمنیان بدروغ نسبت این سخن را بکتابهای تاریخ ارمنستان می دهند با آنکه این سخن از هیچروی با تاریخ سازش ندارد و چندین خرده بر آن می توان گرفت زیرا :

نخست آنکه نشان ایران بودن خورشید پاک بی دلیل است و شیر هم اگرچه در ارمنستان معروف بوده و برخی پادشاهان بویژه چند تن از حکمرانان روبنیانان فراوان او را بکار می برده اند با اینهمه چنانکه خواهیم دید نشان خاص ارمنستان نبوده است.

دوم آنکه پیدایش شیر و خورشید بی شک قرنها پیش از صفویان بوده و ما چنانکه خواهیم دید سکه هایی در دست داریم که چندین صد سال پیش از شاه عباس زده شده.

سوم برافتادن استقلال ارمنستان بدست ایرانیان از داستانهای دوره پیش از اسلام ایران و از کارهای پادشاهان ساسانی است و استقلالی هم که ارمنیان پس از پیدایش اسلام در بخشی از ارمنستان پیدا کرده و پادشاهان باکراتونی دویست سال کمابیش فرمانروا بودند در قرن پنجم هجری با دست رومیان برافتاده و پادشاهی که سپس روبنیانان در بیرون ارمنستان در کیلیکیا بنیاد نهاده بودند و سیصد سال برپا بود این پادشاهی نیز در قرن هشتم بکوشش مصریان از میان رفته بود-پس کدام استقلال ارمنیان را شاه عباس برانداخته ؟!..

در زمان شاه عباس ایرانیان نه تنها دارای هیچگونه استقلال نبودند روزگار سخت برآشفته ای داشتند که چنین روزگاری کس مبیناد!..چه مدتها عثمانیان بر آذربایگان و ارمنستان دست یافته بودند و چون شاه عباس بجنگ ایشان برخاست ارمنستان میدان کشاکش گردید که هر زمان از دست یکی بدست آن دیگری می افتاد و از گفتن بی نیاز است که در چنین هنگام چه آسیب و آزاری بهره مردم بی پاسبان می گردد. شاه عباس کاری که کرد ارمنیان را از ارمنستان بیرون آورده در سپاهان و مازندران نشیمن داد که آن سرزمین ویرانه و تهی مانده عثمانیان در آنجا زیستن نتوانند. جلفای سپاهان که کانون ارمنیان ایران  است از آنهنگام پدید آمده بیاد جلفای آذربایگان بدین نام نامیده گردید.

پس شیر و خورشید چگونه پدید آمده و داستان آن چیست؟!..

ما اینموضوع را سه بخش نموده در سه گفتار روشن خواهیم ساخت :

گفتار نخستین در باره شیر تنها و خورشید تنها که هرکدام از قرنهای باستان در ایران معروف بوده و شیر و خورشید ار بهم پیوستن این دو پدید آمده

گفتار دومین در باره اینکه شیر و خورشید چگونه پدید آمده .

گفتار سومین در باره اینکه شیر و خورشید چگونه شهرت و رواج یافته و از کی نشان دولت ایران شده.

" وبگاه کسرویه "