پاتوق اهل نظر

پس از پایان جنگ و پیش‌آمدن مسائل آذربایجان هدایت از توده‌ای‌ها هم سرخورده شد و بیش از پیش به شرایط بدبین شد. ( ۱۱ ) بدبینی او به شرایط در نامه‌هایی که به جمالزاده و شهیدنورایی نوشته‌است، دیده می‌شود.

در سال ۱۳۲۶ به نوشتن توپ مرواری پرداخت اما این اثر تا پس از مرگش به چاپ نرسید. معروف‌ترین نام مستعار او که توپ مرواری هم تحت آن منتشر شد هادی صداقت است. در ۱۳۲۷ مقالهٔ «پیام کافکا» به صورت مقدمه‌ای بر کتاب گروه محکومین نوشتهٔ کافکا و ترجمهٔ حسن قائمیان نوشت. در سال ۱۳۲۹ با همکاری حسن قائمیان داستان «مسخ» کافکا را ترجمه کرد و در مجلهٔ سخن انتشار داد. در ۱۳ آذر همان سال با گرفتن گواهی پزشکی (برای اخذروادید) و فروختن کتابهایش به فرانسه رفت. در طول اقامت در فرانسه سفری به هامبورگ داشت و نیز سعی کرد به لندن برود که موفق نشد. سرانجام در ۱۹ فروردین ۱۳۳۰ در آپارتمان اجاره‌ای‌اش در پاریس با گاز خودکشی کرد. او نخستین نویسنده و ادیب ایرانی محسوب می‌شود که خودکشی کرده است. وی چند روز قبل از انتحار بسیاری از داستان‌های چاپ‌نشده‌اش را نابود کرده بود. هدایت را در قبرستان پرلاشیز به خاک سپردند. مراسم خاکسپاری‌اش با حضور عده‌ای قلیل از ایرانیان و فرانسویان صورت گرفت.

شرح حال صادق هدایت به قلم خودش

دست‌خط صادق هدایت، آذر ۱۳۲۴

" من همان قدر از شرح حال خودم رَم می‌کنم که در مقابل تبلیغات امریکایی مآبانه. آیا دانستن تاریخ تولدم به درد چه کسی می‌خورد؟ اگر برای استخراج زایچه‌ام است، این مطلب فقط باید طرف توجّه خودم باشد. گرچه از شما چه پنهان، بارها از منجّمین مشورت کرده‌ام اما پیش بینی آن‌ها هیچ وقت حقیقت نداشته. اگر برای علاقهٔ خوانندگانست؛ باید اول مراجعه به آراء عمومی آن‌ها کرد چون اگر خودم پیش‌دستی بکنم مثل این است که برای جزئیات احمقانهٔ زندگیم قدر و قیمتی قایل شده باشم بعلاوه خیلی از جزئیات است که همیشه انسان سعی می‌کند از دریچهٔ چشم دیگران خودش را قضاوت بکند و ازین جهت مراجعه به عقیدهٔ خود آن‌ها مناسب‌تر خواهد بود مثلاً اندازهٔ اندامم را خیاطی که برایم لباس دوخته بهتر می‌داند و پینه‌دوز سر گذر هم بهتر می‌داند که کفش من از کدام طرف ساییده می‌شود. این توضیحات همیشه مرا به یاد بازار چارپایان می‌اندازد که یابوی پیری را در معرض فروش می‌گذارند و برای جلب مشتری به صدای بلند جزئیاتی از سن و خصایل و عیوبش نقل می‌کنند.

از این گذشته، شرح حال من هیچ نکتهٔ برجسته‌ای در بر ندارد نه پیش آمد قابل توجهی در آن رخ داده نه عنوانی داشته‌ام نه دیپلم مهمی در دست دارم و نه در مدرسه شاگرد درخشانی بوده‌ام بلکه بر عکس همیشه با عدم موفقیت روبه‌رو شده‌ام. در اداراتی که کار کرده‌ام همیشه عضو مبهم و گمنامی بوده‌ام و رؤسایم از من دل خونی داشته‌اند به طوری که هر وقت استعفا داده‌ام با شادی هذیان‌آوری پذیرفته شده‌است. روی‌هم‌رفته موجود وازدهٔ بی مصرفی قضاوت محیط دربارهٔ من می‌باشد و شاید هم حقیقت در همین باشد. " ( ۱۲ )

خانه صادق هدایت

خانه صادق هدایت در استان تهران ، شهر تهران ، خیابان سعدی ، ضلع جنوب شرقی بیمارستان امیر اعلم ، خیابان شهید تقوی (خیابان هدایت) پلاک ۱۱، کنار خانه سفیر کبیر دانمارک واقع شده است.(۱۳)

خانه مورد نظر به دستور پدر صادق هدایت بنا شده و فرم و ساختار بنا به سبک اواخر دوران قاجار بر می گردد. در دههٔ پنجاه دفتر فرح پهلوی به فکر افتاده بود موزه ای برای مرحوم صادق هدایت ترتیب دهد . برای این کار خانهٔ پدری هدایت را خریدند و اشیاء شخصی اش را از بازماندگان هدایت گرفتند که با توجه به انقلاب اسلامی سرانجامی نیافت . با پیروزی انقلاب اسلامی ملک مصادره شد و در اختیار دانشگاه علوم پزشکی تهران قرار گرفت‌. سپس، به عنوان مهد کودک کارکنان و بعد به عنوان انبار بیمارستان مورد بهره برداری قرار گرفت. (در حال حاضر در داخل بیمارستان تابلوی کتابخانه بر روی ملک نصب شده اما کاربری کماکان انبار است) ( ۱۴ )

سال ۱۳۸۱ برادرزاده هدایت ـ جهانگیر هدایت ـ به نوع کاربری این خانه توسط دانشگاه علوم پزشکی اعتراض کرد . ولی به نتیجه ای نرسیده . ( ۱۵ )

آرامگاه صادق هدایت در قطعهٔ ۸۵ گورستان پرلاشیز پاریس

 

 

بخشی از دست‌نوشتهٔ بوف کور

 

کتاب‌شناسی

 

نوشته‌های هدایت

 

• رباعیات خیام (۱۳۰۲)
• فوائد گیاهخواری (۱۳۰۶)
• زنده بگور (۱۳۰۸) (مجموعه داستان کوتاه)
• پروین دختر ساسان  ۱۳۰۹) (نمایشامه)
• سایه مغول (۱۳۱۰)
• اصفهان نصف جهان  (۱۳۱۱) (سفرنامه)
• سه قطره خون (۱۳۱۱) (مجموعه داستان کوتاه)
• نیرنگستان (۱۳۱۲)
• سایه روشن (۱۳۱۲)
• مازیار (۱۳۱۲) (جستار تاریخی و یک نمایشنامه) با همکاری مجتبی مینوی
• وغ وغ ساهان (۱۳۱۳) با همکاری مسعود فرزاد
• ترانه های خیام(۱۳۱۳)
• بوف کور (۱۳۱۵)
• علویه خانم (۱۳۲۲)
• حاجی آقا (۱۳۲۴)
• افسانه آفرینش(۱۳۲۵) (خیمه شب بازی در سه پرده)
• ولنگاری (۱۳۲۳)
• توپ مرواری (۱۳۲۷)
• سگ ولگرد (مجموعه داستان کوتاه)
• کاروان اسلام ( البعثه الاسلامیه الی البلاد الافرنجیه)
• مجموعه نوشته های پراکنده (به کوشش حسن قائمیان)

ترجمه‌ها

ترجمه از زبان فرانسه

• کور و برادرش (۱۳۱۰) نوشته آرتور شنیتسلر
• کلاغ پیر (۱۳۱۰) نوشته الکساندر لانژ کیلاند نویسنده نروژی
• تمشک تیغ دار (۱۳۱۰) نوشته آنتون چخوف
• مرداب حبشه (۱۳۱۰) نوشته گاستون شرو نویسنده فرانسوی
• جلو قانون نوشته فرانتس کافکا
• مسخ نوشته فرانتس کافکا
• گراکوس شکارچی نوشته فرانتس کافکا
• گروه محکومین نوشته فرانتس کافکا
• دیوار نوشته ژان پل سارتر

ترجمه از متون پهلوی به زبان فارسی

• گجسته ابالیش(۱۳۱۹)
• گزارش کمان شکن(۱۳۲۲)
• یادگار جاماسب(۱۳۲۲)
• کارنامه اردشیر بابکان (۱۳۲۲)
• زند و هومن یسن (۱۳۲۳)
• آمدن شاه بهرام ورجاوند ( ۱۳۲۴ )

مقالات

• مقدمه ای بر رباعیات خیام
• انسان و حیوان (۱۳۰۳)
• پیام کافکا

پانویس

1. آخرین عکس صادق هدایت ، سایت رسمی «دفتر هدایت»، بازیابی ۲ فوریه ۲۰۱۰
2. جستار
3.  علوی ۵۹-۶۰
4. صادق هدایت پس از نخستین خودکشی ، سایت رسمی «دفتر هدایت»، بازیابی ۲ فوریه ۲۰۱۰
5.  جمشیدی ۵۸
6.  مسعود فرزاد در مقاله‌ای که در شمارهٔ اسپند ۱۳۴۶ در مجلهٔ سپید و سیاه نوشته‌است چگونگی آشنایی و شکل‌گیری گروه را به تفصیل شرح داده‌است.
7. مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۳.
8.  مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۳.
9.  سپانلو، م.ع.، خانم زمان: منظومه، لندن: (ناشر:) شرکت پیامکو، ۱۹۸۷. ص۷۱.
10.  مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۴.
11.  در این مورد نگاه کنید به انورخامه‌ای.
12.  بهارلو ۳۹-۴۰ [رسم‌الخط استاندارد شده‌است]
13. بخشنامه ثبت خانه صادق هدایت در فهرست آثار ملی ایران
14.  نرم افزار میراث فرهنگی تهران ( شناسایی و مکان یابی ابنیه تاریخی ارزشمند شهر تهران ) تهیه شده توسط شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان تهران
15. برخورد قانونی می کنیم -گفتگوی سایت خبر آنلاین با جهانگیر هدایت

منابع

• انور خامه ای. «خاطرات و تفکرات دربارهٔ صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• نامه‌های صادق هدایت. گردآورنده محمد بهارلو . تهران : نشر اوجا، ۱۳۷۴ .
• جمشیدی، اسماعیل. خودکشی صادق هدایت. تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۳.
• حبیبی آزاد، ناهید. «سالشمار زندگی صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• شهشهانی، سهیلا. «پایه‌گذار انسان‌شناسی در ایران». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• فرزانه، م. ف.. «خاطراتی از صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• فرزانه، م. ف.. آشنایی با صادق هدایت. تهران: نشر مرکز،
• کمیسارف، د. س.. «دربارهٔ زندگی و آثار هدایت». یاد صادق هدایت. ترجمهٔ حسن قائمیان. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• قائمیان، حسن. «هدایت در بانک ملی». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• علوی َبزرگ. گذشت زمانه.تهران : نگاه، ۱۳۸۵ . ‏
• مجتبی مینوی . «یادبود صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
• ناتل خانلری پرویز . «خاطرات ادبی دربارهٔ صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.

Iraj Parsinejad, A History of Literary Criticism in Iran, Bethesda, 2003, pp.197-264

" ویکی پدیا "