پاتوق اهل نظر

گرجستان، سرزميني كه زماني بخش نسبتاً پر رونقي از اتحاد شوروي محسوب مي شد، در دهه ۹۰ در نتيجه جنگ داخلي و لطمات ديگر، آسيب زيادي ديد.از دست دادن منابع انرژي ارزان شوروي و قطع روابط تجاري، سبب شد تا اقتصاد گرجستان دچار سقوطي ناگهاني شود. عليرغم بهبود اخير در وضعيت كشور گرجستان همچنان در زمره فقيرترين كشورهاي اتحاد جماهير شوروي سابق باقي مانده است.
گرجستان كه در قرن ۱۹ ميلادي ضميمه خاك روسيه شده بود، به دنبال انقلاب ۱۹۱۷ و در يك دوره زماني كوتاه، توانست استقلال را تجربه كند. اما كمي بعد، با تهاجم ارتش سرخ مجدداً به خاك جماهير شوروي ضميمه شد. اهالي اين سرزمين در سال ۱۹۹۱ و در يك رأي بالا، خواستار بازگرداندن استقلال به اين كشور شدند و به دنبال تحقق آن، گامساخورديا به عنوان رئيس جمهوري كشور انتخاب شد.
با اين وجود، مدت كوتاهي نگذشت كه نظاميان مخالف دولت او را سرنگون و ادوارد شواردنادزه نخست وزير سابق شوروي را به عنوان رهبر جديد كشور به رأس قدرت آوردند.در سالهاي اخير اصلاحات اقتصادي، قانوني و تشكيلاتي زيادي در كشور انجام شده اما بسياري از اين اقدامات، بواسطه فسادگسترده درسيستم ، بي اثر مانده است.
ادوارد شوارد نادزه در طول سالهاي رياست جمهوري اش از چند حادثه ترور جان سالم بدر برده و همچنان اميدوار است تا اهداف دولت را عملي كند.
رشد در درون حزب
ادوارد شوارد نادزه درسال ۱۹۲۸ در غرب گرجستان (كه بعداً بخشي از اتحاد جماهير شوروي سابق شد) به دنيا آمد. تحصيلاتش را در انستيتوي آموزش و پرورش دولتي به پايان برد. از ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۷ او سلسله مراتب مختلف را در حزب جوانان كمونيست (Komsomol) با موفقيت طي كرد. سپس در سال ۱۹۴۸ به حزب كمونيست پيوست و در ۱۹۵۹ عضوي از نهاد ارشد قانون گذاري در جمهوري سوسياليستي گرجستان (شوروي) شد.در ۱۹۶۸ او به پست وزير روابط داخلي گرجستان ارتقا يافت و تا سال ۱۹۷۲ عهده دار آن بود.اقدامات و عمليات شواردنادزه عليه جرائم و فساد سياسي توجه مقامات دولت مركزي در مسكو را بر خود جلب كرد و اين سبب شد تا در سال ۱۹۷۲ او را به عنوان اولين رئيس حزب كمونيست گرجستان منصوب كنند.
شواردنادزه درسال ۱۹۷۶ به عضويت كميته مركزي حزب كمونيست اتحاد شوروي انتخاب شد. در سال ۱۹۸۵ و يك روز بعد از آن كه به پليت برو (كميته ارشد اجرائي و سياسي حزب كمونيست) پيوست، به عنوان وزير امور خارجه اتحاد جماهير شوروي برگزيده شد.
احتمالاً روابط شخصي و ايدئولوژيك نزديكش با رئيس جمهور وقت ميخائيل گورباچف در انتخاب او به اين سمت مؤثر بود.
موفقيت ها درمسند وزارت خارجه
شواردنادزه در مسند وزارت خارجه، تغيير در روابط بين المللي شوروي را ساماندهي نمود. مطابق با«ديدگاه جديدش دولت گورباچف، تضاد باكشورهاي سرمايه داري جاي خود را به همكاري و مصالحه داد. حمايت از جنبشهاي آزاديبخش ملي و كمونيستي و كمكهاي مالي به رژيمهاي كمونيستي همچون كوبا، سريعاً كاهش يافت. به علاوه از حركتهاي دموكراتيك و تجارب اقتصادي در اروپاي شرقي حمايت به عمل آمد كه منجر به سقوط دولتهاي كمونيستي در آن كشورها شد.شواردنادزه حامي قوي خروج نيروهاي شوروي از افغانستان بود كه در فوريه ۱۹۸۹ كامل شد. او همچنين سياست كاهش تسليحاتي را پي گرفت كه كاهش نابرابر در زرادخانه هاي قدرتهاي بزرگ را به دنبال داشت.به علاوه او نقش مؤثري در انجام مذاكرات مقدماتي براي تشكيل اجلاس بين گورباچف و رونالد ريگان رئيس جمهور وقت آمريكا در سال ۱۹۸۵ در سوئيس و در ۱۹۸۶ در ايسلند ايفا كرد.اجلاس ايسلند، پيشرفت غيرمنتظره اي در روابط بين اتحاد شوروي و آمريكا بود و منجر به توافقات پيش بيني نشده اي در مورد كنترل تسليحات گرديد.
در سال ،۱۹۹۰ شواردنادزه در اعتراض به استفاده هدفدار از نيروي نظامي در سركوب ناآرامي ها در اتحاد شوروي و هشدار در مورد افزايش نفوذ كمونيستهاي محافظه كار از سمت نخست وزيري استعفا داد. او در سخنراني كناره گيريش گفت: «ما درحال بازگشت به يك گذشته مخوف هستيم. مرتجعان درحال قوي تر شدن اند و اصلاح طلبان كناره گرفته اند. يك ديكتاتوري درحال شكل گيري است».
ـ بعدها شواردنادزه اظهار داشت كه هشدار او توانست همچون زنگ خطري، مردم را آگاه سازد تا عليه گروهي كه قصد نابودي اصلاحات گورباچف را داشتند، عمل كنند.چند ماه بعد از استعفايش، همانطور كه پيش بيني كرد كودتايي توسط كمونيستهاي تندرو شكل گرفت. با اينحال مقاومت مردمي شكل گرفت و در عرض سه روز كودتا با شكست مواجه شد. گورباچف كه در اين چند روز در اقامتگاهش در درياي سياه به صورت زنداني نگاه داشته شده بود، به مسكو بازگشت و در اقدام غافلگيرانه اي، شواردنادزه را مجدداً به وزارت خارجه برگرداند.
پاگذاشتن به جهنم
مدتي بعد و در پايان سال ،۱۹۹۱ اتحاد جماهير شوروي ديگر وجود خارجي نداشت به زودي جمهوري هاي مختلف به شكل كشورهايي مستقل حيات جديدي را آغاز كردند. گرجستان استقلال يافته هم حركت جديد خود را آغاز كرده بود ولي در همان شروع صحنه درگيري هاي نژادي خشونت بار شده بود. شواردنادزه در سال ۱۹۹۲ به آنجا بازگشت. وي اين بازگشت را «قدم نهادن به جهنم» توصيف كرد. اوسالها بعد گفت: «بازگشت من به گرجستان، يك خطرپذيري ناموجه براي يك سياستمدار محسوب مي شد. آنجا جنگ عليه هر چيزي برقرار بود. هركسي عليه ديگري مي جنگيد».
سال ۱۹۹۲ به دنبال بركناري رئيس جمهور وقت، شواردنادزه براي هدايت جمهوري تازه استقلال يافته انتخاب شد و به عنوان رئيس هيأت دولت فعاليت خود را آغاز كرد. مدتي بعد در همان سال و طي يك انتخابات سراسري با به دست آوردن رأي بيش از ۹۰درصدي رأي دهندگان به عنوان رئيس جمهور برگزيده شد.
جنگ با جدايي طلبان
او در سمت رهبر گرجستان كاملاً درگير نبردي با جدايي طلبان جمهوري خودمختار آبخازي (ناحيه اي در بخش شمال غربي كشور) شد.
در آگوست ۱۹۹۲ او نظاميان گرجي را در اقدامي پيشگيرانه در برابر نيروهاي نظامي حاضر در آبخازي كه هنوز به رئيس جمهور سابق وفادار بودند، به آنجا فرستاد.در ژولاي ،۱۹۹۳ شواردنادزه با يك توافق آتش بس تحت حمايت روسيه موافقت كرد، با اينحال اين پيمان در ماه سپتامبر توسط آبخازي ها نقض شد.
شورشيان سوخومي (Sokhomi) مركز ناحيه را تصرف كردند و نيروهاي گرجي را بيرون راندند.بيش از دويست هزار پناهنده گرجي از ناحيه مزبور گريختند. در آوريل ۱۹۹۴ دولت شواردنادزه پيمان آتش بسي را به امضا رساند كه طبق آن به افراد عادي اجازه داده مي شد تا به آبخازي باز گردند. بنا به اين پيمان آبخازي بخشي از گرجستان باقي مي ماند اما در مقابل به آن اجازه داده مي شد تا قانون اساسي جداگانه اي نوشته و صاحب مجلس شود. معهذا در ماه نوامبر، آبخازي اعلام خودمختاري كرد و در برابر دولت شواردنادزه قرار گرفت. جنگ عليه تجزيه طلبان آبخازي با چند پيشرفت سياسي قابل توجه همراه شد.
در چالش بامخالفان
دراكتبر ۱۹۹۳ شواردنادزه در اقدامي براي بدست آوردن حمايت روسيه در آبخازي با پيوستن گرجستان به گروه كشورهاي مستقل مشترك المنافع (CIS) موافقت كرد. مخالفان سياسي به تصميم او در پيوستن به CIS اعتراض كردند و اين سبب شد تا شواردنادزه دست به تأسيس يك حزب سياسي جديد به نام «اتحادشهروندان گرجستان» بزند. مخالفان سياسي همچنين با معاهده همكاري نظامي با روسيه كه در فوريه ۱۹۹۴ به امضاي شواردنادزه رسيد اعتراض كردند. طبق اين معاهده حق نگهداري و استفاده از سه پايگاه نظامي درخاك گرجستان به روسها داده مي شد. درمارس ۱۹۹۴ شواردنادزه خواستار برقراري مجدد دفتر رياست جمهوري شد.
تهديد مكرر با ترور
در آگوست سال ۱۹۹۵ به هنگام خروج او از ساختمان مجلس، بمبي در يك اتومبيل نزديك محل عبورش منفجر شد و جراحاتي به دستها و صورتش وارد شد.
در آن ماه مجلس گرجستان قانون جديدي را تصويب كرد كه دفتررياست جمهوري را مجدداً برقرار مي كرد. گرچه اين قانون قدرت رئيس جمهوري را افزايش مي داد اما اين افزايش قدرت كمتر از آن چيزي بود كه شواردنادزه انتظارش را داشت، تأييد كابينه دراختيار مجلس قرار داشت و قدرت انحلال مجلس به رئيس جمهور داده نشد. در انتخابات نوامبر ۱۹۹۵ با رأي بيش از ۷۰درصد شركت كنندگان درانتخابات و با يك پيروزي چشمگير او به عنوان رئيس جمهور كشور انتخاب شد. مدتي بعد يوزلياني (Ioseliani) يك مخالف سياسي شواردنادزه درارتباط با حادثه ترور ماه آگوست دستگير شد. او و ۱۴ نفرديگر به جرم شركت دراين اقدام به زندان از هفت تا ۱۵ سال محكوم شدند.
در فوريه ،۱۹۹۸ شواردنادزه از دومين حادثه ترور هم جان سالم بدر برد. كاروان اتومبيلهايي كه او در يكي از آنها بود در تفليس توسط گروهي متشكل از ۱۰ تا ۱۵ مرد مسلح با سلاح و نارنجك مورد حمله قرارگرفت.
با وجود كشته شدن ۲ نفر از محافظانش ويكي از حمله كنندگان، رئيس جمهور آسيبي نديد. همان ماه چهار يا پنج مظنون ـ از طرفداران گامزاخورديا ـ دستگير شدند. شواردنادزه نيروهاي مرتجع در روسيه را كه به كنترل مجدد نواحي قفقاز مي انديشيدند متهم نمود كه تروريستهاي گرجي را براي حمله به او آموزش داده اند.
در آوريل سال ،۲۰۰۰ شواردنادزه با يك پيروزي چشمگير مجدداً به سمت رياست جمهوري انتخاب شد.
۸۰درصد رأي دهندگان به او رأي دادند و بزرگترين رقيبش رهبر حزب كمونيست گرجستان ، حدود ۱۷ درصد آراء را به دست آورد.
شواردنادزه ۷۲ ساله دراين انتخابات از حمايت قدرتهاي اصلي غرب و به علاوه روسيه و چندين كشور عضو جامعه كشورهاي مستقل مشترك المنافع از جمله اوكراين و آذربايجان سود مي برد. پيش از روز انتخابات چندتن از رهبران بين المللي ـ به گرجستان سفر كردند كه مهمترين اين سفرها، بازديد رسمي گرهارد شرودر صدراعظم آلمان بود. درواقع آلمان يكي از نخستين كشورهاي اروپايي بود كه گرجستان را به عنوان يك كشور مستقل به رسميت شناخت.هفتم سپتامبر ۲۰۰۰ ادوارد شوارد نادزه در سخنراني رسمي اش در اجلاس هزاره سازمان ملل و در شروع دوره جديد فعاليتش به عنوان رئيس جمهور گرجستان، كشورهاي توسعه يافته را به ياري فرامي خواند:
«بسياري از كشورهاي دموكراتيك تازه استقلال يافته اكنون درگير مشكلاتند. براي مثال، در گرجستان ما ارزشهاي دموكراتيك رابرقرار كرده و آزادي را براي كشور و افراد فراهم نموده ايم. در اولويت حقوق بشر هيچ ترديدي نيست اما ما حتي به يك وضعيت زيستي خوب براي مردم كشورمان نزديك نشده ايم. فساد و اقتصاد در سايه، هيچ يك محو نشده اند. ما به زمان نيازمنديم. من اينجا بايد از رهبران كشورهاي توسعه يافته درخواست ياري كنم…».
سياست خارجي و مناسبات با مسكو
گرجستان خود را به منزله دروازه اي بين اروپا و آسيا مطرح كرده و علائق دوگانه اي دارد: از يك سو آرام كردن همسايه قدرتمندش روسيه و از سويي افزايش همكاري با غرب. تفليس فعالانه خواهان حضور در سازمانهايي مانند ناتو و اتحاديه اروپايي بوده است تا با عضويت در آنها كشور را از خطرات موجود در منطقه حفظ كند. از سويي اختلافات محسوسي بين گرجستان و روسيه نيز ديده مي شود.
از سالها قبل تفليس، روسيه را در دست داشتن در دو سوء قصد به جان شواردنادزده متهم كرده و آنها را حامي شورشيان در كشور دانسته است.مسكو هم پيشتر گرجستان را متهم كرده بود كه به عنوان مفري براي جنگجويان چچني عمل مي كند و خواسته بود تا تفليس مرز شمالي اش با جمهوري شورشي را ببندد.
در عين حال، روسيه قدرت اصلي منطقه بوده و مقامات گرجي به خوبي آگاهند كه بايد به نوعي توافق با روساي سابقشان در كرملين دست يابند.همچنين مسكو شريك تجاري اصلي تفليس باقي مانده و تغييرات اقتصادي در روسيه بازتابهاي جدي در بازار گرجستان به همراه داشته است.در آخرين مسائل بين دو كشور که برنامه مشترك همكاري بين گرجستان و ايالات متحده در فوريه ۲۰۰۲ بود خشم روسها و پوتين را به همراه داشت. اين موضوع به دنبال موافقت آمريكا با گرجستان براي تهاجم نظامي به تروريست هاي اسلامي مورد ادعاي آمريكا در شمال كشور و نزديك به خاك روسيه رخ داد. درواقع وزارت خارجه آمريكا به طور ضمني نشان داد كه روسيه را در اين طرحها مشاركت نخواهد داد.گرجستان اصل سياست خارجي خود را در جستوجو و يافتن كشورهاي دوست مبتني كرده است. خط لوله اصلي نفت از باكو به گرجستان از ديگر فعاليتهاي تفليس است
شواردنادزه در سخنراني خود در ميزگرد «گفت وگوي تمدنها» در سازمان ملل گفت: «تاريخ ثابت كرده كه هيچ فرهنگ مادوني وجود ندارد. يك انسان به واسطه توانايي اش در تفكر و احساس به طور طبيعي زمينه ايده آلهاي خوبي و عدالت را كه در همه مذاهب و تمدنها جاريند ـ داراست…».او در ابتداي اين سخنراني از رئيس جمهور خاتمي كه «در سپيده دمان هزاره سوم ميلادي ، اين چنين به جوهره مشكلات جهاني امروز دست يافته است » تشكر كرد.
بعد از شواردنادزه
اكنون گرجستان در انتظار دوره قريب الوقوع «بعد از شواردنادزه » شاهد مرحله جديدي از گروه بندي مجدد نيروهاي سياسي داخلي وچهره هاي اصلي سياسي خود است. اين دوره ممكن است زودتر از آنچه انتظار مي رود آغاز شود. اين روزها گمانه زني ها پيرامون استعفاي احتمالي شواردنادزه و نيز جانشين احتمالي او شدت يافته است. به علاوه نخستين علايم از مخدوش شدن «اسطوره شواردنادزه» به چشم مي خورد. گروهي از صاحبنظران معتقدند كه قولهاي انتخاباتي كه رئيس جمهور و حزب متبوعش : اتحاد شهروندان گرجستان (CUG) دادند، اكثراً برآورده نشده اند واين در حمايت گسترده مردمي از او خدشه وارد كرده است.برآوردن خواسته هاي گروههاي متعددي از اطرافيانش، ازجمله خانواده رئيس جمهور سبب شده تا اقتدار او را چه در داخل وخارج كشور سست نمايد.
ناظران فوق معتقدند كه اكنون در گرجستان سياستمداران زيادي در حال ترك همراهي با شواردنادزه و CUG هستند كه ازاين جمله مي توان به گروه سياستمداران جوان داخل CUG كه در گرجستان به «اصلاح طلبان جوان » معروفند، اشاره كرد.
ازجمله افرادي كه اين روزها نامشان در عرصه سياسي كشور بيشتر مطرح شده ، يكي زوراب ژوانيا(Zh vania) رئيس مجلس است . ظاهراً در گرجستان امروز هيچ چيز نمي تواند به اندازه انتقاد از شواردنادزه در مطرح كردن يك سياستمدار مؤثر باشد و ژوانيا ازهمين زمره است . همچنين مي توان به يك اصلاح طلب جوان ديگر به نام ميخائيل ساكاشويلي اشاره كرد كه سياستمداري طرفدار غرب واصلاحات است و در واقع اين شواردنادزه بود كه راه ترقي او را در دولت ومجلس هموار كرد. او فعاليتهاي خود را حتي زودتر از ژوانيا آغاز كرده است.بسياري از مردم اكنون انتظار اين را دارند كه شواردنادزه ۷۴ساله كه دوره فعاليت رياست جمهوريش در سال ۲۰۰۵ پايان مي پذيرد، جا پاي رئيس جمهور پيشين روسيه يلتسين گذاشته و همسو با منافع «خانواده » جانشيني را معرفي كند. منظور البته جانشيني است كه امنيت اقتصادي وسياسي اعضاي خانواده شواردنادزه و اطرافيان نزديكش را تضمين كند. سال گذشته شواردنادزه اظهار داشت كه چندجوان وچهره خوش آتيه را به عنوان كانديداهاي ادامه راهش در پست رياست جمهوري در ذهن دارد.
وقايع و انتخابات بعدي مشخص خواهد كرد كه تاچه حد «سناريوي روسيه » در گرجستان امكان اجرا پيدا خواهد كرد.