خرمشهر در سير تاريخ
كه در پرپرشدن خنديده بودي
مگر راه حيات جاودان را
تو از فهميده ها، فهميده بودي!
قيصر امين پور
مسجد جامع خرمشهر قبل از اشغال
سيد محمد جهان آرا
فرمانده سپاه پاسداران خرمشهر
خرمشهر را در سال ۱۲۷۷(هـ.ق) حاج يوسف، پدر شيخ جابرخان ـ رئيس عشيره كعب ـ ايجاد كرد. اين شهر در زمان تأسيس قريه كوچكي به شمار مي رفت، لكن به مرور زمان به بندري معتبر تبديل شد. خرمشهر در ساحل راست كارون در جايي كه اين رود به اروند مي پيوندد، واقع شده است.
فاصله آن تا بصره ۲۴ كيلومتر، تا آبادان ۱۰ كيلومتر، تا اهواز ۱۲۰ كيلومتر و تا ساحل خليج فارس ۹۶ كيلومتر است.
خرمشهر از هنگام تأسيس چهار بار به اشغال درآمده است. نخستين بار در سال ۱۲۵۴(هـ.ق) درحالي كه قواي محمدشاه هرات را به سبب خودداري حاكم آن از پرداخت ماليات محاصره كرده بودند، عليرضا پاشا حاكم بغداد به تحريك انگليسي ها خرمشهر را اشغال كرد تا محمدشاه به ناچار هرات را رها كند. با عقب نشيني نيروهاي ايران از هرات، نيروهاي بغداد نيز خرمشهر را تخليه كردند. حدود ۲۰ سال بعد در سال ۱۲۷۳(هـ.ق) وقتي نيروهاي ايران براي تأكيد بر اين كه هرات جزئي از قلمرو ايران است وارد اين منطقه شدند، انگلستان باگسيل قواي خود به جنوب ايران، خرمشهر را اشغال كرد و تا اهواز نيز پيش آمد.
شهيد بهنام محمودي، مدافع ۱۳ ساله خرمشهري
در پي آن عهدنامه پاريس در مارس ۱۸۵۷ ميلادي ميان ايران و انگلستان منعقد شد كه در آن بر خروج نيروهاي ايران از هرات و قواي انگلستان از خرمشهر توافق شد. اين عهدنامه درواقع به ابقاي بخشي از خاك ايران(خرمشهر) در برابر واگذاري بخش ديگر آن (هرات) حكم كرده بود.
در جريان جنگ دوم جهاني نيز قواي انگلستان بااين بهانه كه حضور شماري كارشناس آلماني در ايران، تهديدي عليه منافع آنها ومغاير با سياست بي طرفي ايران است، در بامداد سوم شهريور ۱۳۲۰ با هجوم به خرمشهر آن را اشغال كردند، بدين ترتيب انگليسي ها علاوه بر حفظ امنيت مواضع خود در منطقه مخصوصاً ميدان هاي نفتي ايران و عراق، ارتباط متفقين را از طريق خليج فارس با جبهه روسيه برقرار كردند.
كوچ اجباري مردم خرمشهر در آستانه اشغال شهر
پس از پيروزي انقلاب اسلامي خرمشهر براي بار چهارم اشغال شد (۱۳۵۹) اما اين بار اشغال آن به سادگي صورت نپذيرفت، زيرا درمقابل يورش دشمن مجهز به انواع سلاح هاي سنگين و نيمه سنگين، جواناني با حداقل تجهيزات به دفاع برخاسته بودند كه نه تنها براي دفع تجاوزگر از ميهن خود، بلكه براي اعتلا و حفظ اعتبار و اقتدار اسلام و انقلاب اسلامي مي جنگيدند.
آنان چه در دوران مقاومت، چه در دوران آزادسازي خرمشهر چندان حماسه آفريدند كه شايد با اين مشخصات همانند آن در پيشينه اين مرز و بوم يافت نشود.
" روزنامه ایران-ویژه-صفحه ۷-