مشروح مذاکرات دوره اول مجلس شورای ملی(9)
جلسه: ۸
مذاكرات مجلس شوراى ملى سه شنبه ۱۷ شوال ۱۳۲۴
سعدالدوله (پس از ورود) حالا وقت ورود خجالت نمیكشیم (به ملاحظه موقوف شدن تواضعات رسمى) امیدوارم بعد از این وقت برخاستند هم خجالتى نداشته باشیم.
رئیس- اگر چه این مجلس بر حسب ظاهر خدمتى نكرده لكن باطناً خدمات بسیار به ملت كرده است.
حاجى سید ابراهیم- امروز جمعى از طلاب براى شركت در بانك ملى پول داده و از حاج محمداسمعیل قبض گرفتهاند.
حاج محمداسمعیل- بلى امروز جمع كثیرى از طلاب پول آورده و قبض گرفتهاند و حال این كه امروز بى بضاعت تر از این سلسله كسى نیست و از تمام مردم زودتر اقدام نموده و كتابها فروخته سهام خریدهاند.
سعدالدوله- اشخاصى كه باید در این مورد اقدام كنند مثل شاهزادگان و وزراء واعیان و كسانی كه صاحب ثروت و دارایى فوقالعاده هستند ابداً در این مقام و این خیال نیستند چرا وكلا بى پرده صحبت نمیدارند گفتنىها را باید گفت.
ثقةالسلطنه- آیا شاهزادگان را طرداً الباب ذكر كردید یا با این كه وضع شاهزادگان امروز از هر كس پریشان تر است اعتقاد شما درباره آنها این است كه گفتید.
سعدالدوله- من به طور تعمیم میگویم كه همه طبقات باید در پیشرفت این امر همراهى داشته باشند و چنانچه سابقاً گفتهام عقیده من این است كه حكام ولایات راضى پیشرفت این عمل نیستند و گفتهام حكومت را ارثى خود میدانند و حتى الامكان در این امور مسامحه خواهند نمود.
حاج محمداسمعیل- ظفرالدوله براى این كه جزو مؤسسین محسوب شود پنج هزار تومان داده است.
سعدالدوله- صحیح است ولى ما میگوییم اشخاصى كه صد هزار تومان سالیانه مواجب از دولت میگیرند باید در این مورد اقدام نمایند.
حاج سید نصرالله- بعضى از مردم تمكن اداء معادل پنج تومان قیمت سهام این بانك را ندارند اگر سهام یك تومانى هم معین كنید همه میتوانند خریدارى نمایند.
حاج محمداسمعیل- تغییر و بر هم زدن ترتیب مناسب نیست مگر این كه همان طور كه گفتید سهام یك تومان به طبع برسد.
در این موقع چند نفر از شاگردان مدرسه اقدسیه كه ریاست آن با سعیدالعلماء است وارد مجلس شده و لایحه مؤثرى كه تمام خاطرها را مشغول و متأثر نمود و تمام اهل مجلس را از اعضا و تماشاچى مدتى به گریه در آورد با لحنى جانسوز و مضمونى دلخراش به این مضمون قرائت كردند كه ما اطفال نو آموزان مملكت و ابناء این وطن پس از این كه مژده تأسیس بانك ملى را كه مقدمه سعادت و خوشبختى آتیه است به گوش دل استماع نمودیم مجتمعاً به قدر یكصد تومان از مخارج خود اندوخته و اینك با كمال خوشوقتى و نهایت افتخار تقدیم بانك مینمائیم پس از قرائت این لایحه صداى گریه مجلسیان بلند شد و رقت عمومى فوقالعاده دست داد و طورى خاطرها را متأثر و جلب نمود كه حاج محمداسمعیل بدون اختیار اظهار كرد كه من شخصاً پنجاه تومان بر این وجه علاوه نموده به اسم این اطفال به بانك میگذارم و غالب اهل مجلس از وكلا به میل و رغبت و صرافت طبع هر یك به قدر تمكن خود مبلغى از كیسه خود بر آن صد تومان افزوده كه به اسم شاگردهاى مزبور در بانك سپرده شود و تقریبا معادل نهصد تومان به اسم آنها در بانك سپرده شد، شخص حلاجى كه ظاهراً خیلى بى بضاعت به نظر مى آمد با حال رقت از جا برخاسته و پنج تومان تقدیم بانك نمود و دعا به بقاى سلامت و دوام دولت اعلیحضرت همایونى كرد.
حاج سید نصرالله- با حال گریه تلگرافى كه از تفلیس مخابره شده بود قرائت كرد كه چنین استماع شده كه وكلاى مجلس شوارى ایران در مقام تأسیس بانك ملى بر آمده و استقراض از خارج را تصویب نكردهاند و میخواند احتیاجات دولت را به وسیله استقراض داخله رفع نماینده ما همه براى شركت با یان بانك بدل و جان حاضریم.
پس از قرائت این تلگراف مذاكره شد كه بعضى از ارباب حقوق میگویند كه اگر بانك ملى فهرست صندوق مالیه را قبول میكند ما حاضریم حقوق خود را در بانك بگذاریم و عین فهرستها را به بانك بدهیم.
در جواب این سؤال اظهار شد كه فعلاً ترتیبى در این باب مذاكره نشده و قبول نمیكنند از تعدد شعبه بانك براى دریافت وجوهات مذاكره و مقرر شد كه محض سهولت اداء آن بر شعبهها بیافزایند بآلاخره مذاكره شد كه مردم منتظر نظامنامه هستند و پس از رسیدن آن تمام مردم همراهى به بانك خواهند كرد و وظیفه وكلاست كه در خصوص گرفتن نظامنامه خودشان مطالبه و اصرار كنند.
در باب سید مقتول مذاكره شد
پسر سید اظهار كرد كه پدر من براى تأسیس این مجلس كشته شده چرا از طرف مجلس اهتمامى در این باب نمیشود.
بعضیها اظهار كردند كه ترتیب این كار وظیفه حكومت است.
سید جواب داد كه حكومت رسیدگى و اهتمام نمیكند.
سعدالدوله- سؤال كرد قاتل سید كیست؟
سید جواب داد كه میرسید احمدخان عراقى.
سعدالدوله- وقتى كه قاتل معلوم است باید شرحى به حضرت اشرف والا نایبالسلطنه به توسط دو نفر از وكلا فرستاده و قاتل را بخواهند هر گاه از تسلیم آن امتناع شد به حكم شرع قاتل را قصاص نمایند.
اسدالله میرزا- اقدام به این ترتیبات موجب هرج و مرج است و بر حسب قانون نظامى ایران كه مطابق قانون نظامى اتریش است چون این شخص مأمور بوده مكلف است كه هر مأموریتى كه از دولت داشته اجراء نماید.
سعدالدوله- وضع قانون نظامى خارجه این است كه پلیس باید داراى تفنگ و فشنگ باشد. در اوقات شوش و بلوى مكلف است جلوگیرى نماید در صورت مبادرت شورشیان و تعرض و حمله آنها اگر به شلیك اقدام كنند من باب دفاع در مقابل آنها شلیك میكنند و اینكه میگویند این شخص مأمور بوده باید فهمید كه به چه نوع و تا چه درجه مأموریت داشته باید كمیسیونى مركب از چند نفر از صاحب منصبان نظامى و چند نفر از اعضاى مجلس تشكیل شود و در این خصوص رسیدگى نمایند.
حاجى محمد اسمعیل- اعلیحضرت همایونى در دست خطى كه در این موضوع صادر شده مقرر فرمودهاند كه این امر به دیه و خون بست اصلاح شود.
سعدالدوله- من كه سابقه اطلاع در این باب ندارم حالا كه این طور است چرا این دست خط مجرى نمیشود.
در خصوص قصابخانه مذاكره شد.
جمعى سؤال كردند كه در این خصوص چه باید كرد. بعضى گفتند باید آنها را احضار و به حساب رسیدگى كرد بعضى اظهار كردند كه خود قصابها لایحه فرستاده و متعهد اصلاح این امر و اداء مطالبات چوبدار با اقساط شده بودند جمعى دیگر جواب دادند كه این ترتیبات را قصابها محض اغتشاش این عمل فراهم میكنند.
صدیق حضرت- همانطور كه عمل نان اصلاح شد باید عمل گوشت هم اصلاح شود.
محقق الدوله- مقصود قصابها از این اقدام بردن سى هزار تومان است و مقصود اشخاصى كه بهاصلاح امر خبازخانه اقدام كردهاند حصول انتفاع براى عموم ملت است.
سعدالدوله- لازم است در هر كارى كه شروع میشود آن كار به انجام برسد و به ترتیب سابق كارها مختل و معطل نماند چنانكه وجود جوانان با اطلاع عالم ما معطل و مهمل میماند و تمام كارها فقط فرنگىها و اشخاصی كه به واسطه بر سر گذاشتن یك كلاه خود را شبیه به آنها نمودهاند راجع و محول میشود باید توسط وزارت علوم این اشخاص را امتحان نموده با تصدیق این وزارت بر حسب لیاقت در ادارات دولتى به كارها مشغول نمود.
آقا سید حسین- براى این نوع جوانان بهتر از اداره گمرك محلى نیست با وجود این جوان هاى تحصیل كرده عالم جراید اجزا و عملهجات گمرك همه ارامنه یا بلژیكى باشند و هر یك در ماه مبالغ گزافى حقوق ببرند اگر چند نفر مسلمان هم در این ادارات صاحب كارى باشند به حقوق مختصر و قلیل باشد و تمام محاسبات مملكت و ترتیبات سر حدى ما در دست اجانب و اشخاص خارج از وطن ما باشد و در تمام سر حدات ما یك نفر مسلمان ایرانى متصدى و مباشر امور نباشد.
آقا میرزا محمود- تمام ارامنه كه مقصر و مطرود سایر دول هستند گریخته و به مملكت ایران آمده و در ادارات دولتى صاحب مأموریت و مشاغل و از تمام صادرات و واردات تجارتى ما با اطلاع هستند و ما خودمان نمیدانیم چگونه و چه مقدار به مملكت ما وارد و چه مقدار خارج میشود.
محققالدوله- ایران مأمن ارامنه است و مادامی كه خیانتى از آنها فاش نشده باید به كارهاى خود مشغول باشند و نباید متعرض آنها بود.
آقا سید حسین- چند نفر ارامنى از بلژیك وارد این مملكت شدهاند و در هر سال مبالغى گزاف مالیه دولت را میبرند رخت شوى زن وزیر گمركات در سر حدات سمت ریاست دارد.
سعدالدوله- اطلاعات من در این باب خیلى زیاد است لكن باید همیشه به طور عموم صحبت كرد و مذاكرات را شخصى نكرد.
ادامه دارد
"کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی"